https://profdryasarbilge.blogspot.com/?zx=ca798769f582bcfe
PAKİLDAS, Kış 2026, 2, 73-77 Şiddetin Yaşlıya Yönlendirilmesi YAŞAR BİLGE* GİRİŞ VE AMAÇ Yaşlıya yönelik şiddet tanım 65 yaş üzerindeki kişiye yaşlı denilmektedir. Toplumumuzun yaklaşık yüzde onu yaşlı olduğundan dolayı bu topluma ait sorunlarla ilgili çözüm ihtiyacımız bulunduğundan bu konuya açıklık getirme ihtiyacı duyulmuştur. Yaşlı insanlar deneyimli, edinilmiş eşya ve hak sahibi olduklarından dolayı haksız kazanç elde etmek isteyenlerin hedefinde yer almaktadır. Yaşlıya yönelik şiddetin en çok yüzde 15-20 si açıklanabilmektedir. Bu konuda istismarın tanınması açısından kullanılan metotların nitelikleri de vurgulanacaktır. Yaşlı şiddeti anlaması ve gerekli ve uygun tepkiyi gösterememesi de sorunun müzminleşmesini sağlamaktadır. Yaşlanma, bilişsel gerileme, işitme, görme kaybı veya kronik ağrılar, tahammülsüzlüğü de artırmaktadır. Bilişsel Bozukluklar ve Davranışsal Sorunlar kontrolsüz davranışlara yol açabilir. Psikolojik Sorunlar: Depresyon, anksiyete veya paranoid düşünceler yaşlının agresyonunu kolaylaştırır, anlatılandan anlam ve sonuç çıkaramayabilir. Kasıtsız İhlaller: Yaşlılar, farkında varmadan kamu düzenini bozabilir. Trafikte dikkatsiz davranışlar, evde doğalgazı açık bırakma hali güvenlik sorunu oluşturur. Kasıtlı Eylemler (Nadir): Örgütlü bir harekete katılarak kamu düzenini bozucu eylemlere destek verebilir. * Prof. Dr. Ankara Üniversitesi Adli Tıp ABD Öğretim Üyesi DÜRTÜSEL DURUMLAR Baskı altında iken ihtiyaçlarını karşılayanın istemine veya suç ile ilgili anlatılara, sosyal çevre ağına elverişli olarak suç açığa çıkabilir. Yaşlıda görülen bu değişiklikler nedeniyle yaşlı kişi sıklıkla şiddet mağdurudur. Yaşlıya yönelik şiddet güven beklentisi olan ilişkide yaşlıya zarar veren veya onu strese sokan tek ya da tekrarlayan uygunsuz davranışlarda bulunulmasıdır. Reddetme, tek başına bırakma, yıldırma, suça yöneltme, kendi çıkarına yönlendirme, duygularına cevap vermeme sık görülen duygusal istismarlardandır. Radikalleşme veya Manipülasyon Riski: Dolandırıcılık ve Kötü Niyetli kişiler yaşlıyı maniple edebilir. İdeoloji gereği suça yönlendirilebilir. Tecrübe ve Bilgi Paylaşımı: Bazı yaşlı bireyler, geçmişte devletle veya kişilerle ilgili kritik pozisyonlarda bulunmuşlarsa, hassas bilgilere sahip olabilirler. Bu durumda yaşlıyı şiddete elverişli kılar. Teknolojik ve Sosyal Medya Kullanımı Yaşlıların sosyal medya veya iletişim araçlarını kullanarak yanlış bilgi yayma veya kamu düzenini bozabilecek içerik paylaşma olasılığı düşüktür, ancak mümkündür. Daha sık görülen yaşlılara yönelik olumsuz hallerin yaygınlığının sağlanmasıdır. Kuşaklararası çatışma yeni kültürel, sosyal değişikliklere uyumsuzluğa yönelik yaygın hallerdir. Hukuki veya Kamu Düzenine Yönelik Davranışlar Çevresel ve sosyal etkileşimler konusunda üzerinde durulması gereken konular aşağıda belirtilmiştir. Komşu veya Aile İçi Çatışmalar: Yaşlılar, komşularla veya aile üyeleriyle tartışmalarda tahrik edici olabilir: Yüksek sesle tartışma, suçlama veya dedikodu yayma. Mahallede huzursuzluk yaratacak davranışlar (örneğin, sürekli şikayet etme veya gürültü yapma). Yaşlıların iletişim tarzları sert veya dobra konuşma olabilir, bazen tahrik edici olarak algılanabilir. Sosyal İzolasyon: Yalnızlık, yaşlılarda sinirlilik veya agresif davranışlara yol açabilir. Bu sebeple zaman zaman aranarak ihtiyaçları giderilebilir. Toplumsal Değişimlere Uyum Sorunları: Hızlı değişen toplumsal normlar, yaşlılarda rahatsızlık yaratabilir ve bu, tahrik edici söylemlere dönüşebilir. Ekonomik ve Sosyal Stres: Emekli maaşlarının yetersizliği, sağlık hizmetlerine erişim zorlukları veya aile desteğinin eksikliği, hoşnutsuzluğu artı- rabilir. Bakım verenin ruhsal sorunları, tükenmişlik, bilgisizlik veya desteksizlik istismarın yaygınlık gerekçelerindendir. Sözcüklerle aşağılama ve kelimelerle şiddet duygusunu aktarma şeklinde görülmektedir. Duygusal istismar: Mağduru örselemek ve baskı altında, küçük düşürücü nitelikte şeyler yapmaya mecbur etmek veya ahlaki prensiplerine karşı olan şeyleri yapmaya zorlayanlar bulunabilir. Ekonomik istismar: Ailenin bütün parasal durumu istismarcı tarafından kontrol edilmektedir. Kadın hiçbir şekilde paraya dokunamaz. Cinsel istismar: Şiddetin yaşandığı pek çok ilişkide cinsel istismar gerçekleşmektedir. Fiziksel istismar bulguları da izlenebilir. İtme, yumruklama, tokat vurma, tutup fırlatma, boğma, sivri bir alet/bıçak vb. saplama, ateş etme tarzında fiziksel şiddet durumları gözlenebilir. Yaşlı Bireyin Risk Faktörleri Bu faktörler, yaşlı bireyin fiziksel durumları yakın çevresindeki konumu ile ilişkilendirerek sıralanmıştır: İleri yaşlarda (70-75 ve üzeri) olma, kadın olma, düşük eğitim düzeyi, düşük gelir düzeyi, depresyon varlığı, bağımlılık ve yetersizlik hali (sağlık sorunları, ekonomik nedenler vb), kalabalık aile ortamı içerisinde yaşama, statü ve güç kaybına uğrama, dul veya boşanmış olma, yalnız yaşama veya sosyal izolasyon, cazip maddi kaynağının varlığı, mental kapasitede azalma, fiziksel veya mental engelin bulunması. Yaşlı Bakımevinde Yaşlıya Şiddette Risk Unsurları Yaşlı bireyin bakımevinde yaşadığı sorunlar bağlamında şiddete maruz kalmaları durumunda yaşanacaklar arasında; kurumlarda kalan yaşlıların bakım ihtiyacı, çalışanların yetersiz sayıda olması ya da çok çalışması, çalışanların yaşlı istismar ve ihmaline duyarsız olması, çalışanların başkalarının aile içi ilişkilerine karışmak istememesi, çalışanların istismar ve ihmali nasıl bildirecekleri konusunda bilgi yetersizliği önemli unsurlar olarak belirlenmiştir. Yaralanma Mekanizmaları Yaşlı bireylere uygulanan şiddetin sonucu yaralanmaya neden olan davranışlar arasında; itekleme, çekme, tekmeleme, tokatlama, yumruklama, kol kıvırma, yakma, silahla/bıçakla saldırma, sıkıştırma, dayak ya da ölümle tehdit, terk etme tehdidi, intiharla tehdit, yasa dışı işlere zorlama, hizmetçi gibi davranma, özgüvenini yitirmesine yol açma, aşağılama, hakaret etme, küfretme, manevi eziyet, çalışmasına izin vermeme, para vermeme/kısıtlama. parasını elinden alma, önemli kararlarda fikrini sormama, sindirme, sevgi göstermeme, duygusal istismar, aşağılama. sistematik olarak eleştirme kıskançlık , reddetme, parasını yönetme, parasal çıkar sağlama, sosyal ihtiyaçlarını gidermeme, izole etme, korkutma, sağlık bakımını geciktirme/reddetme, yetersiz sağlık koşularına sahip iskân, odaya/eve kilitleme, alay etme, karar vermesini engelleme, başkalarıyla görüşmesine izin vermeme, evden çıkmasına izin vermeme, her an nerede olduğunu kontrol etme, inançlarını, kökenini, işini, maaşını küçümseme, şahsi mallarını alma, ziynet eşyalarını alma çoğunlukla yaşanan ve görülenler olarak sıralanabilir. Sık bildirilen şiddet kabulleri arasında; size hakaret eden birine vurmanın kabul edilebilir bir durum olması, sizi aşağılayan birine vurmanın yanlış bir davranış olmaması, sizi çok kızdıran birinin dayağı hak etmesi, sizi aldatan biriyle kavga etmenin doğru olduğu, onur için kavga etmenin yanlış olmadığı, kavga isteyen birini dövmenin hiçbir yanlış tarafının olmaması, sizden bir şey çalmışsa birisiyle kavga etmek doğru olduğu, bazen onurunuzu korumak için kavga etmek zorunda olmanız, sizi kızdırdığı için dayak yiyen birinin bundan şikâyet etmemesi, bir çocuk tacizcisini dövmenin hiçbir yanlış tarafının olmadığı belirtilmiştir. ÖLÜM OLAYININ DEĞERLENDİRİLMESİ (HOSPİZ SÜRECİ) Ölüm geri dönüşümsüz, kesin, kabul edilmesi zorunlu, mutlak, deneyimlenemeyen bir olaydır. Bu yapılanmanın temel amacı ölmekte olan hastanın şefkatli, insanı bakımını ve yaşamının son günlerini ailesiyle, sevdikleriyle beraber ev ortamını aratmayan bir ortamda geçirmesini sağlamaktır. Bu değerlendirmede; İnkar, Öfke, Suçlama, Pazarlık ve Kabullenme unsurları ön planda dikkat çekmektedir. İnkar: Ölüm olayını duyduğumuzda inanamayız, defin işlemi gündüz yapılacağından ölüm haberi gündüz verilmesi daha uygun olacaktır. Öfke: Ölüm olayının nasıl olduğu, ölenin acı çektiği yönünde düşünceler olur, Çevresindeki insanlara veya nesnelere karşı bir öfke duyabilir. Ve buna bağlı olarak şiddet girişimi olabilir. Cinayet durumlarında veya şüphelerinde öldürene ya da öldürme olasılığı olana karşı zorunlu, kesin uygulama düşünceleri geliştirilir. Ani, kesikli, hızlı davranış sonucu şiddet uygulayanlar görülebilir. Suçlama: Kişiselleştirme nedeniyle itham belirginleşir. Pazarlık Dönemi: Gömme ve yas süreç değerlendirmeleri bu dönemde yapılır. Kabullenme: Çıkış yolu için karar verme basamakları ve süreçleri kayda geçirilir. SONUÇ Ülkemizde Cumhurbaşkanının af yetkisi, Anayasa'nın 104. Maddesine göre sadece “sürekli hastalık, sakatlık ve kocama hali” sebebiyle belirli kişilerin cezalarını hafifletebilir veya tamamen kaldırabilir. Önleme stratejileri arasında yaşlılar ziyaret edilmesi mutlaka yararlı olacaktır. Psikiyatrik destek olarak; depresyonun erken tanısı ve tedavisi yapılmalıdır. Sosyal destek olarak; aile bağlarının güçlendirilmesi, bakım evlerinde psiko-sosyal programların desteklenmesi gerekir. Yaşlılara yönelik değer ve aidiyet duygusunu artıracak kültürel/sosyal politikaların geliştirilmesi oldukça yararlı olacaktır. KAYNAKLAR İ. H. Aydoğdu, G. S. Kırcı, H. Okumuş, M. Askay, E. Özer ve İ. Birincioğlu. Yaşlı İstismarı ve Kadına Şiddet Olgusu: Burun Amputasyonu. Çağdaş Tıp Dergisi, 7(2), 193-197. 2017. N. Berberoğlu, Y. Bilge. Kriminoloji. Bilge Kitabevi. Ankara. 2023. Y. Bilge. Adli Tıp. İstanbul Tıp Kitabevi, İstanbul. 2008. Y. Bilge, M. S. Yiğit. Tıbbi Uygulama Hataları (Malpraktis). Bilge Kitabevi. Ankara. 2025. O. Büdün. Adli Tıp Anabilim Dalı tarafından adli raporları düzenlenmiş olan yaşlılık çağı travma olgularının değerlendirilmesi. Tez çalışması. A. Doğrucan ve Z. Yıldırım. Kadına yönelik aile içi şiddet üzerine bir inceleme. Hacettepe üniversitesi sosyal bilimler dergisi, 2(2), 122-138. 2020. Ş. Erden ve H. Boz. Türkiye’de Yaşlı İstismarı ve İhmali. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası,71(3). 2018. J. Herman. Travma iyileşme. Çev: Tamer Tosun. İstanbul. 2016. U. Keskin. Aile içi şiddete maruz kalan bireyler olarak yaşlı ebeveynler. Journal of International Management Educational and Economics Perspectives, 7(1), 1-12. 2019. H. G. Müftüler. Modern toplumda yaş ve yaşlı ayrımcılığı. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 2(2), 181-214. 2018. M. G. Wise, J. R. Rundell. Konsultasyon psikiyatrisi. Çev: T. Tüzer, V. Tüzer. Damla Matbaası, Ankara. 1997.
